Home > Giáo dục bé > Cẩm nang chọn sách cho bé sơ sinh đến 6 tuổi

Cẩm nang chọn sách cho bé sơ sinh đến 6 tuổi

Thị trường sách hiện nay có rất nhiều loại cho trẻ em.

1 vài đắn đo mà Buzzelle nghĩ ba mẹ nào cũng hay cân nhắc trước khi mua sách cho bé. Bé mấy tuổi thì bắt đầu cho bé làm quen với sách? Nên mua sách gì cho bé? Sách cho trẻ dưới 1 tuổi như thế nào là phù hợp? Làm thế nào để bé tập trung đọc sách?

Ngoài ra, ba mẹ có bao giờ mua 1 cuốn sách mà con mình không chịu đọc, mau chán? 1 trong những nguyên nhân có thể do sách đó không phù hợp với độ tuổi và sự phát triển của bé trong từng giai đoạn. 

Team Buzzelle sẽ giúp ba mẹ lựa chọn sách phù hợp cho con mình để thúc đẩy sự phát triển về lâu dài cho bé. 

Bài viết này được tổng hợp từ nhiều nguồn, bao gồm Viện hàn lâm Nhi khoa Mỹ, đại học danh tiếng của Mỹ,…

1/ Khi nào nên đọc sách cho bé

Ba mẹ có thể bắt đầu đọc sách cho bé ngay từ khi mới sinh ra. Bé càng nghe được nhiều, bé sẽ học được nhiều từ hơn sau này.

Mẹ Buzz chia sẻ mẹo đầu tiên và tốt nhất khi chia sẻ sách với bé đó là hãy làm việc đọc sách hào hứng cho bé. Bé tiếp thu nhanh khi bé thấy thích thú với việc đọc sách. Mẹ hãy thử giả giọng và làm mặt biểu cảm trong khi đọc sách cho bé.

Bé lúc nhỏ chỉ có thể ngồi yên nghe mẹ đọc trong vài phút, nhưng bé sẽ chịu ngồi lâu hơn khi lớn lên. Vậy nên ba mẹ đừng nản chí nhé! Ngay cả khi bé chỉ ngậm sách, hãy để bé khám phá sách theo cách bé muốn.

Ba mẹ cũng nên để sách trở thành 1 phần trong công việc hàng ngày của mẹ cho bé, giống như cho bé ăn, ngủ. Mẹ có thể đọc sách với bé trước khi đi ngủ, đi tắm, đi ị, trong xe, trong công viên, khi đi khám bệnh,… Khi bé tự chơi 1 mình, mẹ có thể vừa đọc sách vừa trông con. Bé sẽ cảm thấy hứng thú hơn với sách và có xu hướng bắt chước mẹ dần dần.

Các moms hãy tạo ra môi trường tràn ngập sách xung quanh bé để thúc đẩy việc ưa đọc sách và tập thói quen đọc sách cho bé từ nhỏ.

  • Mang theo sách cho bé trong giỏ của mẹ hay xe khi đi ra ngoài.
  • Khi cho bé ăn, tranh thủ đọc vài phút.
  • Khi mẹ đi siêu thị, hãy để bé trong xe đẩy cùng với quyển sách ưa thích của bé, có thể cột vào xe để ngăn bé quăng sách.
  • Tạo thói quen đọc sách hay kể chuyện trước khi ngủ để vỗ bé.
  • Khi cả 2 đều mệt lả sau khi chạy nhảy, thử cho bé nằm nghỉ xung quanh mấy cuốn sách.

2/ Tác dụng của việc đọc sách cho bé từ sớm

Đọc sách, nói chuyện và hát mỗi ngày giúp bé phát triển theo nhiều cách khác nhau. Đọc thành tiếng cho bé càng sớm thì càng tốt trong việc xây dựng 1 nền tảng vững chắc cho sự phát triển của ngôn ngữ, nhận thức, tăng từ vựng và củng cố khái niệm được học của trẻ. 

Ngoài ra, đọc còn giúp cho mối quan hệ giữa bé và ba mẹ khắng khít hơn bằng cách khuyến khích tương tác qua lại giữa 2 bên. 

Sau đây là những thứ bé học được khi ba mẹ đọc sách thường xuyên với bé:

  • Cách cầm và lật trang sách
  • Sự khác nhau giữa từ và hình ảnh
  • Từ vựng mới
  • Hiểu được những từ có luyến láy với nhau
  • Những cách khác nhau để suy nghĩ về những tình huống phổ biến
  • Điều khiển được các cảm xúc khác nhau
  • Tên và âm thanh của các chữ cái
  • Học về cấu trúc của câu chuyện, như mở bài, thân bài và kết bài
  • Dự đoán về những sự việc có thể xảy ra
  • Thấy được những điều có thể xảy ra trong thế giới của bé
  • Khả năng liên kết giữa câu chuyện và cuộc sống của bé

3/ Vì sao chúng ta cần chọn đúng loại sách cho bé theo từng độ tuổi

Bé 2 tháng tuổi vẫn chưa phát triển thị lực hoàn chỉnh nên dù mẹ cho bé đọc sách có chữ, với mong muốn bé sẽ quen dần với chữ viết, thì bé vẫn không hấp thu được. Mẹ đọc tiếp phần sau để biết được 4 thể loại sách cho trẻ.

Các bài nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng cả 2 chất lượng và số lượng của việc cùng đọc sách ở bé sơ sinh dự đoán được từ vựng, kĩ năng đọc và viết tên của bé sau 4 năm. 

Trong đó, 1 thí nghiệm của trường UMass Amherst, Mỹ (nguồn) ở trẻ 6 tháng đến 9 tháng tuổi cho thấy khi ba mẹ cho con đọc sách mà có các nhân vật với tên gọi khác nhau, bé học được nhiều hơn, khái quát hoá những gì đã được học vào tình huống mới và cho thấy sự phản ứng não chuyên biệt hơn.

Nghiên cứu trên cho chúng ta thấy rằng không phải sách nào cũng như sách nào. Sách cho bé 3 tháng tuổi sẽ khác với sách cho bé từ 12 đến 24 tháng. 

CTA-group-facebook

4/ 4 thể loại sách của bé

Để dễ dàng hơn cho việc chọn sách theo giai đoạn phát triển của bé, mẹ hãy dựa vào 4 thể loại sách dưới đây nha. Có những cuốn sách sẽ thuộc hơn 1 thể loại.

4.1/ Sách về khái niệm

Những sách này không có nhân vật, vấn đề hay cốt truyện, ví dụ như: sách chữ alphabet, sách về số, sách về các hình dạng và màu sắc. Sách về hình dạng và màu sách sẽ phù hợp cho bé sơ sinh đến 2 tuổi. Từ 3 tuổi trở lên, ba mẹ thử cho bé xem sách về số để có có khái niệm sơ sơ về đếm và tính toán.

4.2/ Sách dễ đoán trước được

Sách này thường dùng những từ ngữ và câu lặp đi lặp lại hay luyến láy với nhau xuyên suốt câu chuyện. Hình ảnh và từ vựng sẽ phù hợp nhau. Đọc thêm để biết vì sao sự lặp lại của câu từ giúp bé học tốt hơn. Bộ sách ehon cho bé thuộc thể loại này.

Bé có thể đoán được từ hay được lặp lại hay dạng câu ngắn, vì thế sẽ bắt đầu tham gia đọc lớn tiếng với ba mẹ. 

4.3/ Sách có tính chất tường thuật

Như hồi đó mình học ở trường, thể loại sách tường thuật nói chung có ít nhất 1 nhân vật, 1 vấn đề và cốt truyện dẫn đến việc giải quyết vấn đề. Sách có thể khuyến khích trẻ tưởng tượng và cho bé thấy những nhân vật trong chuyện giải quyết nỗi sợ, tình huống mới và tình bạn như thế nào. Những câu chuyện cổ tích thường rơi vào thể loại sách này

4.4/ Sách có tính chất cung cấp thông tin

Hay còn gọi là sách người thật việc thật (non-fiction books). Sách thường cung cấp sự thật và những thông tin chính xác, được chia thành nhiều phần và dùng từ vựng phức tạp hơn những thể loại sách trên. 1 số sách còn sử dụng hình chụp ngoài đời thực thay vì hình vẽ. Nếu bé trên 3 tuổi không thích đọc truyện cổ tích, ba mẹ có thể thử cho bé đọc thể loại sách này nhé, vì có khi bé có sở thích không giống bạn bè đồng lứa. Sách chứa nhiều thông tin như thế này rất thích hợp để bé tiếp xúc với khoa học, sức khoẻ, kĩ sư, địa lý và lịch sử. 

Các mẹ có thể kết hợp nhiều thể loại sách cho bé hiểu sâu hơn về thế giới xung quanh, tiếp xúc với nhiều từ vựng và là 1 cơ hội tốt để bé thành 1 người hay đọc sách về sau.

Đọc tiếp để hiểu rõ hơn các sách cho từng độ tuổi và giai đoạn phát triển của bé nhé.

5/ Các loại sách cho bé sơ sinh đến 1 tuổi

Mặc dù bé có thể không hiểu, bé rất thích được chơi cùng với mẹ và thích nghe giọng nói của mẹ. Đối với các bé sơ sinh và trong độ tuổi học nói, mẹ hãy siêng sử dụng ngôn ngữ parentese để tương tác với con lúc đọc sách hay nói chuyện. Khi mẹ duy trì đọc sách cho con thường xuyên, bé sẽ bắt đầu nhận biết việc đọc sách hằng ngày bằng cách đá chân, mở to mắt hay cười để thể hiện sự hứng thú. 

Ba mẹ hãy dừng đọc khi bé tỏ vẻ chán, như nhìn chỗ khác, cong lưng, khóc hay nhắm mắt. 

Ghé qua trang này để xem review chi tiết của top 5 sách cho trẻ sơ sinh nhé các mẹ.

5.1/ Nên đọc sách gì cho bé sơ sinh đến 6 tháng tuổi?

“Ngậm sách ở bé sơ sinh là hoàn toàn bình thường. Đó là 1 trong những cách bé cho ba mẹ biết bé hứng thú khám phá sách.”

  • Vì tầm nhìn của bé sơ sinh dưới 6 tháng còn hạn chế (chỉ khoảng 45cm), ba mẹ hãy chọn sách hình có màu sắc trội nhau, rất ít hay không có chữ và hình minh hoạ thiệt to và đơn giản, 1 hình trên 1 trang là tốt nhất. Ví dụ như bộ sách ehon cho bé.
  • Sách mà bé có thể tương tác được, như con rối, gương không vỡ. 
  • Những sách có chất liệu khác nhau là 1 lựa chọn tốt đó các mẹ. Bé bắt đầu dùng các giác quan đang được hoàn thiện để khám phá sách, như nhìn, nghe, chạm (mở hay đóng) và có khi còn bỏ vào miệng.
  • Ba mẹ hãy cân nhắc chọn sách bằng bìa cứng vì bé hay gặm, chồm lấy và có khi vô ý xé sách. Sách bằng vải hay nhựa vinyl cũng được nhưng bé khó lật trang hơn. Mẹ Buzz thấy chất liệu sách bằng giấy cứng là thích hợp nhất.

Các bé dưới 6 tháng tuổi có thể chưa ngồi vững được, nên ba mẹ hãy đặt bé vào lòng và đọc sách cho con nghe.

Đọc top 5 truyện cho bé sơ sinh nên mua nhất.

5.2/ Nên đọc sách gì cho bé 7 tháng tuổi đến 12 tháng tuổi?

  • Sách cho bé 7 tháng tuổi đến 12 tháng tuổi nên thường có câu ngắn và đơn giản, 1 câu trên 1 trang, với hình ảnh minh hoạ nhiều màu sặc sỡ của những vật thân thuộc với bé, kích cỡ trung bình đến lớn. Sẽ tốt hơn cho não của bé 4 năm sau nếu sách có các nhân vật có tên khác nhau. Nếu không có thì ba mẹ có thể đặt tên cho nhân vật trong truyện lúc kể chuyện cho bé.
  • Chất liệu của sách cho bé 8 tháng tuổi thích cầm sách bằng vải hay nhựa vinyl, bìa cứng với giấy dày 1 tí để ko bị rách vì bé vẫn có xu hướng xé sách. 
  • Khi bé được hơn 7 tháng, mẹ Buzz gợi ý cho ba mẹ cách tương tác với bé nha. 

Thu hút sự chú ý của bé bằng cách chỉ vào sách và nói “Nhìn nè con!”

Hỏi bé “Cái gì vậy con?”

Đợi cho bé trả lời, bằng lời nói hay khua tay khua chân, nếu cần, mẹ có thể trả lời cho con luôn “Đây là con khỉ”

Cho bé biết là mẹ đã nghe thấy con trả lời bằng cách nói “Ừ đúng rồi” hay lặp lại câu trả lời của con. Nếu bé trả lời sai, sửa cho bé 1 cách tích cực “Ừ, nó có màu trắng giống con thỏ, nhưng nó là con chuột”

Đọc thêm: Chọn đồ chơi an toàn cho bé: 6 hoá chất độc hại và cách tránh

6/ Các loại sách cho bé 1 tuổi đến 2 tuổi

  • Đây là thời điểm để mẹ cho bé đọc sách có bài hát hay những câu có âm vần lặp đi lặp lại 
  • Mẹ hãy chọn sách cho bé 1 tuổi đến 1 tuổi rưỡi những cuốn có hình em bé, những đồ vật, con vật quen thuộc, có hình ảnh nhân vật đang hoạt động, ví dụ như con cá đang bơi, xe đang chạy, 
  • Cốt truyện đơn giản mà bé có thể liên hệ được vì như thế sẽ thu hút bé hơn.
  • Chất liệu sách bằng giấy có độ dày và cứng vẫn phù hợp với bé 1 tuổi đến 1.5 tuổi. Trang sách với độ dày mỏng hơn cũng được nếu có thêm lớp nhựa. 

Từ 1.5 tuổi, bé sẽ rất hiếu động nên ba mẹ đừng lo lắng khi bé chạy vòng vòng. Các moms cứ tiếp tục đọc, bé sẽ tiếp tục nghe và quay lại chỗ bạn. Khi bé chạy như thế, ba mẹ hãy cố gắng kết hợp cốt truyện với hoạt động của bé, ví dụ như kêu bé nhảy như con ếch trong truyện.

Đọc top 4 truyện cho bé 1 tuổi nên mua nhất.

Các bé từ 18 đến 24 tháng tuổi bắt đầu nhận biết và có phản ứng với âm thanh của ngôn ngữ. Vậy nên các bé nhỏ bắt đầu để ý đến nhịp điệu trong bài hát và nhận ra âm thanh của các động vật. Học trong ngữ cảnh (learning in context) có nghĩa là bé biết được con bò kêu “ụm bò” và con chó sủa “gâu gâu”. 

Bé cũng bắt đầu phát triển “đọc bắt chước” (imitate reading). Ví dụ như khi mẹ Buzz đọc quyển sách ưa thích của Buzz, bé hay kết thúc câu giùm mẹ. Khi mẹ Buzz đọc đến câu “Mèo con đang đuổi theo…” rồi ngừng lại, Buzz sẽ nói tiếp “con bướm”. Những hoạt động nhỏ nhỏ như vầy xây dựng những liên kết trong não của bé và giúp bé phát triển những kĩ năng cần thiết để giao tiếp và đọc.

Để việc đọc sách sinh động hơn, mẹ Buzz hay đóng kịch cho con xem với giả tiếng động vật. Lâu lâu thì hỏi con vài câu “Con chó nó sủa sao Buzz?”, “Ủa con mèo đâu rồi?” . Các moms hãy thử hỏi con “Cái này là cái gì vậy con?” để bé có thể trả lời cho bạn bằng 1 từ. Khi đó, mẹ hãy mở rộng vốn từ của con bằng cách trả lời “Đúng rồi con, xe máy. Đó là 1 chiếc xe máy rất to màu vàng”. 

Buzzelle gợi ý mẹ cho bé ngồi trong lòng khi đọc sách để bé cảm thấy việc đọc sách an toàn và bình yên. Cũng như người lớn, bé sẽ thích làm 1 việc gì đó hơn khi bé cảm thấy thoải mái và trong vùng an toàn. Đây là 1 cách để khuyến khích trẻ đọc sách.

Có đôi khi mẹ sẽ thấy bé tự lấy sách ra chỉ trỏ, xem sách 1 mình rồi tự bi bô nữa. Hãy lưu lại những khoảnh khắc này bằng video cho bé xem khi lớn.

Các mẹ sẽ thấy rằng khi con được 18 đến 24 tháng, con sẽ thích đọc 1 cuốn hoài hoài vì con nít thường thấy việc đọc sách quen thuộc tạo cảm giác an tâm và bình yên. Khi đó, mẹ mà nói sai 1 chỗ nào thôi, bé sẽ phát hiện và không chịu. Các chuyên gia nghĩ rằng sự kiên trì lặp đi lặp lại giúp bé hiểu và nhớ từ vựng.

7/ Các loại sách cho bé 2 tuổi đến 3 tuổi

Bé có thể đã sẵn sàng cho sách bình thường và sách có nội dung mới mẻ, như câu chuyện có vần, tranh minh hoạ đẹp, nội dung làm bé cười. 

  • Những cuốn sách non-fiction (người thật việc thật), ví dụ như sách về xây dựng, câu chuyện về động vật, về nghề nghiệp (bác sĩ, đầu bếp, hoạ sĩ,..) cũng hấp dẫn bé khi bé đang tìm hiểu cách vận hành của thế giới xung quanh. 

Hãy thử cho bé đọc những mẩu truyện ngắn, có mối liên hệ nhân quả hay những quyển sách có cốt truyện không thật (fictional books) diễn tả 1 vấn đề hay tình huống cần được giải quyết

  • Mẹ có thể cho bé từ 2 tuổi rưỡi đến 3 tuổi làm quen với sách có những câu được lặp lại, từ ngữ có vần điệu và hình minh họa ứng với chữ
  • Cho bé từ 2 tuổi làm quen với chất liệu giấy như sách bình thường cho người lớn. Nhưng bé vẫn sẽ thích sách với nhiều hình và ít chữ, 1 đến 2 câu trên 1 trang.

Mẹ hãy để bé quyết định chỗ ngồi đọc, ngồi trong lòng mẹ, dưới sàn nhà hay trên ghế sofa.

Khác với bé dưới 2 tuổi, các mẹ đặt câu hỏi cho bé 2 tuổi đến 3 tuổi khó hơn 1 tí, như là “Con nghĩ cô bé trong truyện cảm thấy như thế nào?” hay “Con nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo?”. Ba mẹ hãy cố gắng làm buổi đọc sách không nhàm chán bằng cách tương tác với con nhe.

Ngoài ra, mẹ Buzz còn liên kết sách và đời thực bằng những câu hỏi như “Cậu bé trong chuyện đã trồng hoa, sáng nay con đã làm gì ở sân vậy?”

Trước khi được 3 tuổi, con của mẹ có khi có thể biết được cốt truyện chỉ dựa vào hình ảnh. 

Có 1 điều thú vị là trẻ 3 tuổi vẫn thích được nghe 1 câu chuyện lặp đi lặp lại nhiều lần.ên mẹ đừng ngạc nhiên khi bé cứ hay đòi đọc 1 quyển hoài nha.

8/ Các loại sách cho bé 3 tuổi đến 5 tuổi

Khi được 3 tuổi, bé sẽ tự biết lật từng trang sách và hay đòi bạn đọc quyển sách ưa thích. Bé cũng có thể phát triển khả năng hiểu bằng cách đoán nội dung câu chuyện và trả lời lanh lẹ câu hỏi bạn đặt ra như đã đề cập ở trên. 

  • Nội dung sách cho bé 4 tuổi phức tạp hơn trước nhưng vẫn nên có những câu được lặp đi lặp lại và những âm vần với nhau và thơ ca để bé có thể dễ dàng bắt chước bạn. Hình ảnh minh hoạ lôi cuốn vẫn là 1 tiêu chí quan trọng.
  • Bé sẽ thích những cuốn về tình huống trong đời thực như đi học, chơi với bạn và chia sẻ thú vui, bánh kẹo với những người xung quanh. Đặc biệt những moms nào sắp có bé tập 2 thì có thể chọn sách về gia đình, về tình cảm anh em để bé quen dần. Mẹ nên mua những cuốn sách thúc đẩy trí tưởng tượng và giải quyết vấn đề. 
  • Những sách học đánh vần, đếm số và sách có thông tin về khủng long, xe lửa, xe tải, động vật, côn trùng, địa lý. 
  • Những cuốn sách có nội dung dễ đoán sẽ giúp trẻ nói được từ cuối cùng của câu và đoán điều gì sẽ xảy ra.  
  • Điều cuối cùng và quan trọng nhất là chọn sách mà bé hứng thú. Nếu bé không thích sách về động vật, bạn có thể thử sách về gia đình, trường lớp chẳng hạn.

Nguồn:

For Baby’s Brain to Benefit, Read the Right Books at the Right Time

Toddlers and Reading: Describe but Don’t Drill | NAEYC

Tips for Parents: Choosing Books for Infants and Toddlers | ECLKC

Reading & storytelling: babies 0-12 months 

Đăng ký email để nhận tài liệu và các chia sẻ hay mà không sợ bị bỏ sót

end of post-CTA tham gia facebook